اضافه شدن یک بخش تازه به برنامه نقد نغمه
همشهری آنلاین: در
ابتدای جلسه سیدابوالحسن مختاباد کارشناس مجری مجموعه برنامه های نقد نغمه
گفت بر اساس پیشنهاد دوستان به این جمع بندی رسیدیم که در کنار نقد یک
آلبوم، به معرفی آثاری از نسل جدید موزیسینها بپردازیم،چرا که در نسل نه
چندان شناخته شده اهل موسیقی آثاری تولید و عرضه می شود که فرصت معرفی پیدا
نمی کنند در حالیکه افکار عمومی و جامعه باید از انتشار این آثار آگاه
شوند و به خرید و مصرف آن روی آورند. برخی از این کارها انصافا نه تنها با
کارهای بزرگان پهلو می زند که حتی سرتر از آنهاست.بر این اساس، پیشنهاد با
آقای سجادی (شاعرو ترانه سراو مدیریت موسیقی سازمان فرهنگی وهنری شهرداری
تهران) در میان گذاشته شد و ایشان از این کار استقبال کردند. سپس از دوست
منتقدم آروین صداقت کیش که تقریبا مسائل مربوط به موسیقی جدی و هنری ایران
را در شقوق مختلف، از انتشار کتاب تا آلبوم و سی دی پی گیری میکنند و
علاوه بر آن از دانش فنی و کارشناسانه ای در این زمینه برخوردارند ،خواهش
کردم فهرستی از کارهای تازه منتشره را در نظر بگیرند و بر همان اساس هر
جلسه یکی از این کارها را در اندازه 20 دقیقه از وقت برنامه معرفی و
بخشهای کوتاهی از آن را پخش کنیم.

آلبومی که اقای صداقت کیش برای این جلسه در نظر گرفته است«اهل ماتم» نام دارد که کار محسن شریفیان، نوازنده و پژوهشگر موسیقی، است که انتشارات ماهوردر دو سی دی منتشر کرده است.
پس از آن صداقتکیش کارشناس و منتقد موسیقی گفت: محسن شریفیان را بیشتر
به عنوان نوازنده ای مطرح در کشور و خارج از مرزهای ایران می شناسند اما او
در ضمن به عنوان فردی که علاوه بر نواختن نی انبان کار تحقیقاتی هم می
کند، در ایران شناخته شده است. آلبوم «اهل ماتم» نمونه ی شنیداری کتابی با
همین عنوان است که بعد از سالها توسط انتشارات ماهور بازنشر شده است. چاپ
نخست آن کتاب در سال 83 منتشر شد و در اختیار علاقمندان قرار گرفت. به نظر
می رسد در باز نشر آلبوم تغییرات اندکی صورت گرفته است مثلا در بخشهایی از
سی دی، صدای عزاداری زنانه اندکی نسبت به نمونه ی اصلی که در سایت گروه
مروارید لیان موجود است، بم تر شده.
این منتقد موسیقی افزود: «اهل ماتم» مجموعه ای از آیین های
مذهبی-موسیقایی بوشهر است و از دیدگاه موسیقی شناسان و مردم شناسان می
تواند بسیار با ارزش باشد. اما با وجود حضور پررنگ آیین های عزاداری محرم
در این سی دی نمونه های دیگر عزاداری نیز به چشم می خورد مثلا قطعاتی که در
آن عزاداری های ماه رمضان دیده می شود یا آوازهایی مردم برای از دست دادن
عزیزان خود از آنها استفاده می کنند. نکته ای که این سی دی را خاص می
نمایاند گنجاندن عزاداری های زنان در رابطه با محرم است. نکته ای که لااقل
در سی سال اخیر نمونه ی منتشر شده ای از آن را نمی شناسم. بخش دیگر آهنگ ها
به رجز خوانی ها و شاهنامه خوانی تعلق دارد که به نظر من از نظر موسیقایی
جالب است.
در این لحظه مختاباد اشاره کرد به استفاده از این موسیقی برای تیتراژ
سریال مختارنامه که در نشست سال گذشته نقد نغمه مورد بررسی قرار گرفته بود.

صداقتکیش با اشاره به پیشینه تحقیق روی موسیقی منطقه بوشهر از زنده یاد
محمدتقی مسعودیه یاد کرد که برخی از نغمه های این موسیقی را گردآوری کرده و
پس از تحلیل بسیار دقیق آنها در کنار همکارش یوزف کوکرتز، در حدود چهل سال
قبل (1973/1353) در کتابی با عنوان «موسیقی بوشهر» انتشار داد. او سپس
اشاره کرد که مقایسه ی میان نمونه های موسیقی عزاداری محرم که در کتاب
موسیقی بوشهر نغمه نگاری شده و آنها که در مجموعه ی اهل ماتم گردآمده؛ گاه
نشان از شباهت هایی میان ساختار موسیقی (در عین تفاوت کلام) و گاه برعکس،
دارد و در هر حال مطالعه ی دقیق آنها برای اهل پژوهش احتمالا می تواند
نشانگر تغییراتی باشد که ظرف سه دهه (اوایل دهه ی 1350 تا اوایل 1380) در
موسیقی یا کلام این آیین ها رخ داده است. در عین حال او یادآوری کرد که
متاسفانه آلبوم اطلاعات مربوط به زمان ضبط هر یک از نمونه ها را همراه
ندارد و این کار را دشوار می کند.
صداقت کیش با اشاره به موسیقی های عزاداری محرم که امروزه در شهرهای
بزرگ مورد استفاده است، گفت: این نغمات بیشتر بر وجه غمگین کننده تاکید
دارند تا ایجاد شور و حماسه یا احساسات دیگری که می توان در کل مجموعه ی
تراژدی عاشورا سراغ گرفت. و سپس افزود: در این مجموعه بجز جنبه ی غم و
عزاداری جنبه ی شورانگیزی و شادی دردمندانه هم در برخی از قطعات دیده می
شود مانند مجلس عروسی علی اکبر.
این کارشناس موسیقی پس از پخش 6 قطعه از این آلبوم اضافه کرد: این
مجموعه اطلسی است از آیین های مرتبط با عزاداری مخصوصا در بخش هایی از
منطقه ی جنوب و استان بوشهر که متاسفانه بسیاری از آنها در معرض نابودی
بوده و بر اساس اشاره ی گردآورنده ی آلبوم در حال حاضر فقط در برخی از
روستاها اجرا می شود و در شهرها تقریبا فراموش شده است.