دست نوشته محسن شریفیان در روزنامه شرق یک شنبه, 6 آذر 1390
مگر ميتوان تاريخ بزرگ موسيقي اقوام ايراني را در قالب يك فيلم و سيدي 60دقيقهاي معرفي كرد؟!
آيا از اين به بعد هنرمندان اجازه دارند تا در منطقه خودشان كنسرت بگذارند و به آموزش موسيقي بومي بپردازند يا باز هم موسيقي محلي از هيچ محلي بهگوش نميرسد؟ آيا رسانه ملي توجه بيشتري به اينگونه از موسيقي خواهد كرد؟
محمد تاجيك -گروه موسيقي ليان از گروههاي مطرح موسيقي بومي است كه به سرپرستي محسن شريفيان تا به حال كنسرتهاي موفقي در ايران و خارج از كشور داشته است. گروه موسيقي بوشهري ليان تنها گروه موسيقي نواحي ايران است كه به بيست و ششمين جشنواره موسيقي فجر دعوت شده است. محسن شريفيان سرپرست گروه ليان درباره اجراي گروهش در جشنواره موسيقي فجر در گفتوگو با آرمان ميگويد:
«گروه ما روز چهارشنبه چهارم اسفند در سالن اصلي تئاتر شهر به اجراي
برنامه ميپردازد. در اين كنسرت قصد داريم به جنبههاي آئيني و نمايشي
موسيقيمان بيشتر توجه و دقت كنيم تا اينكه بتوانيم موسيقيمان را بهتر
معرفي كنيم.»
به دنبال اتفاقات غيرمنتظره
«به نظرم ما بايد در
موسيقي ريسكپذيريِ بيشتري داشته باشيم و گروههاي موسيقي بايد به خلاقيت
و نوآوري در كارهايشان اهميت بيشتري بدهند. اگرچه نميتوان برخي از حركات
را اجرا كرد اما ما به دنبال ايجاد اتفاقات جالب و غيرمنتظرهاي براي
مخاطبان خود در كنسرت اخير هستيم.» این را شریفیان درمصاحبه خود با آرمان
درباره ارزيابياش از برگزاري جشنواره امسال موسيقي ميگويدو
میافزاید:«به دليل اينكه نميتوانم برنامههاي ساير بخشها را ببينم،
نميتوانم اظهار نظر قطعي در اين باره داشته باشم. ولي به نظرم اينكه
موسيقي نواحي را در جشنواره فجر حذف كردند، كار درستي نبود؛ اگرچه گروه ما
تنها نماينده موسيقي نواحي در جشنواره است. نبايد موسيقي بومي و نواحي
ايران را از يك رويداد بزرگ مثل جشنواره موسيقي فجر حذف كرد. اينكه نگاه
مستقلي به موسيقي نواحي داشته باشند، خيلي خوب است ولي جشنواره موسيقي فجر
جشنواره موسيقي ايران است و ايران نيز سرزمين بزرگي است. با اين كار
خودمان و موسيقي ايراني را كوچك كردهايم.» شريفيان در ادامه ميگويد:
«همواره موسيقي ايراني پرمخاطب بوده و اينكه گفته شود موسيقي ايران مخاطب
ندارد، توهين به مخاطب است. با تبليغات و اطلاعرساني مناسب ميتوان
مخاطبان بسياري را جذب كرد.» در اين كنسرت آكا صفوي به عنوان خواننده،
حسين سنگسر: نوازنده دمام، مرتضي پاليزدان: نوازنده ضرب و تمپو، حميد
اكبري: نوازنده تمپو، علي احمدي: نوازنده دايره و سنج، علي رياضي: نوازنده
دايره، علي حيدري: نوازنده بوق شاخي، خدر عزيززاده: نوازنده فلوت، احمد
قرباني، هادي منوچهري، محمدرضا دشتي، نيما نعمتيزاده و ماكان صغيري با
اجراي يزلهخواني بوشهري، شريفيان را به عنوان نوازنده نيانبان همراهي
خواهند كرد. در اين اجرا قطعاتي چون پنجهي بنكي، نيمه، ناخدا، محله
خموني، چوپي، خيامي، دسمالي، بندر دورن، ليوا، يزله، عيش!، پار و پيرار،
بوق شاخي و افسون اجرا خواهد شد.
ه
(1)
از نوشتههاي سديدالسلطنه ميتوان نتيجه گرفت كه پس از ورود بردگان آفريقايي به بوشهر، سرانجام عدهيي از كنيزان آزاد شده ـ همچون عدهيي از غلامان ـ موسيقي را به عنوان حرفه خود انتخاب كردند؛ اين كنيزان هم در مجالس جشن و هم در عزاداريها شركت مينموده تا انعامي يافته و امرار معاش كنند.
كنيزان سياهپوست بتدريج آواها و رسوم خود را با عزاداري زنانه بوميان بوشهر تلفيق كرده و از آنجا كه حضور آنها در اينگونه مجالس، بصورت گروهي بوده و كارشان را نيز گروهي انجام ميدادهاند؛ براي اجراي موسيقي خود كه نياز به همراهي و همخواني داشتند نيز دچار مشكل نبودهاند. به همين دليل نيز سرود واژگونه آنها مورد استقبال قرار گرفت، مقبوليت يافت و بتدريج موسيقي سوگواري زنانه بوشهر در سيطره كنيزان آفريقايي قرار گرفت. در تاييد و تثبيت جستار مطرح شده ـ جدا از رد پاي آشكار موسيقي سياهان آفريقايي بويژه در بعضي از فرمها و نوحههاي سرپايي ـ گفتني است كه تا چند دهه پيش و حتي تا اين اواخر، اغلب خوانندگان مطرح موسيقي زنانه در بوشهر و مناطق اطراف آن، از همان تبار آزادشدگان بودهاند. البته گزارشي از اينكه اين سياهان از «دايره»هاي خود در عزاداري نيز استفاده ميكردهاند، به دست نيامده است. در اين مقال بد نيست به نوازندگي تعداد معدودی از زنان در مراسم «سنج و دمام» اشاره كنيم. گفته ميشود كه در گذشته، زني معروف به ميشتي زهرا (مشهدي زهرا بلال زاده) در مسجد خيزميها (محله بهبهاني) «دمام اشكون» را بسيار جسورانه مينواخته و نواختن «سنج» توسط زني معروف به «دي حسن ماهيني» در مسجد محله «جفره» (2) نيز در نوع خود كم نظير بوده است. سرخوانهاي سوگواري زنانه در هر مراسم، معمولا 2 نفر هستند كه اين رقم گاهي تا 4 نفر نيز افزايش مييابد. آنها به نوبت، آوازها و نوحهها را بين يكديگر و همخوانان مبادله ميكنند. اين مساله نيز احتمالا يادگار اجراهاي گروهي كنيزان آزاد شده در بوشهر است. تا كمتر از 50 سال پيش در عزاداري زنانه بوشهر، نوحهخواني و سينهزني به شكل سينهزني مردانه رواج داشت. كمااينكه هماكنون از نوحههاي قديم و جديد سينهزني مردان در لابهلاي نوحههاي زنانه استفاده ميشود كه البته مورد استقبال عزاداران زن نيز واقع ميشوند. در اين نوع سينهزني -كه اكنون منسوخ شده است- (3) زنها همانند مردها حلقه متحدالشكلي تشكيل داده، به همان فرم به سينهزني مشغول شده و گاهي نيز اقدام به ساختن «بُرهاي» جديدي ميکردند. تنها تفاوت آنها در ايجاد «بُر» اين بوده كه به جاي گرفتن كمر يكديگر، دستهاي چپ خود را روي شانههاي هم ميانداختند.
افزون بر اينها، پارهيي از عزاداريهاي زنانه، به اتفاق مردها در آييني مشترك صورت ميگيرد؛ همانند مراسم «صبحدم»، «شام غريبان»، «طفل صغيري»، «شب سوم حسين»، «علم گرداني» يا اجراي تعزيههاي سنتي، از اين جهت ميتوان موسيقي سوگواري زنانه بوشهر را در 2 بخش مورد بررسي قرار داد:
1- بخشي كه با حضور مردها صورتپذير است.
2- بخشي كه زنها مستقل از مردها به اجرا ميپردازند.
به هرحال اگر موسيقي سوگواري زنهاي بوشهري ـ در عزاداري مذهبي ـ را مورد كنكاش و بررسي قرار دهيم، به اين نتيجه ميرسيم كه اجراي انواع موسيقي در عزاداري ويژه ماه محرم، در مقايسه با ديگر مناسبتهاي عزاداري، مهمتر و از تنوع بيشتري برخوردار است. در اين ايام، مجالس عزاداري زنانه در جايْ جاي محلههاي مختلف بوشهر با استقبال چشمگيري مواجه و برگزار ميشود. محل اجراي اين نوع عزاداريها نيز، جدا از بعضي تكايا و اماكن خاص، اغلب در منازل اشخاصي است كه براي برگزاري آن در خانه خود، حاجتي را طلب كردهاند.
1- محمدعليخان سديدالسلطنه بندرعباسيـ سرزمينهاي شمالي، پيرامون خليج فارس و درياي عمان در صد سال پيش، «مغاص الئالي و منار اللّيالي» 1332ـ1324 ـ استخراج و تنظيم و تحشيه و تعليقات: احمد اقتداري ـ انتشارات جهان معاصر 1371ـ ص 35
2- آقاي علي دشتي و چندين نفر از مطلعين محلي.
3- قابل توضيح است كه نمونهيي از اين نوع سينهزني هرازگاهي در عزاداري زنانه محله «جفره» برگزار ميشود.
4- مختك در اصل همان مهتك در زبان پهلوي است كه در گويش جنوبي به مختك تغيير يافته است؛ حرف ك آخر اين كلمه، آن را به معني گهواره كوچك درآورده است. واژه «مهد» در زبان عربي نيز از كلمه «مهتك» گرفته شده است. مهدك = گهواره كوچك
محسن شریفیان در گفتگو با روزنامه ملت ما در خصوص البوم جدید اعلام کرد : آلبوم موسيقي «شروهخواني در بوشهر» از سوي موسسه فرهنگي ماهور منتشر شد. محسن شريفيان نوازنده و از فعالان موسيقي محلي كشورمان كه تاكنون آثار زيادي را در حوزه موسيقي محلي جنوب ايران منتشر كرده است اين بار به سراغ شروهخواني رفته تا آن را براي مردم روايت كند. موسيقي پاياني تيتراژ سريال مختارنامه نيز از اينگونه موسيقي جنوبي الهام گرفته است كه پيشتر از اين شريفيان در كتاب و سي دي «اهل ماتم» خود به معرفي آن پرداخته است. اين نوع لالايي كه به گفته خود اين نوازنده به «شوره» معروف است و زنان در مراسم عزاداري آن را اجرا ميكنند. در حاليكه شريفيان بارها قصد داشته تا اين نوع از موسيقي را به ثبت برساند اما همواره با مشكلاتي روبرو بوده است. اين نوازنده در سال 81 قصد داشته اين كار را منتشر كند كه با مخالفتهايي روبرو ميشود؛ اما پس از گذشت 9 سال اين موسيقي مورد استفاده صداوسيما قرار ميگيرد.
خبرگزاری فارس: محسن شریفیان پژوهشگر موسیقی بوشهر ضمن توضیحاتی در خصوص خیامخوانی در موسیقی بوشهر، این نوع از موسیقی را دارای اقبال جهانی دانسته است.
محسن شریفیان پژوهشگر موسیقی بوشهر در گفتوگو با خبرنگار موسیقی فارس در خصوص خیام خوانی در موسیقی بوشهر گفت: در موسیقی بوشهر از دیرباز اشعار شاعران ملی همچون مولانا، فردوسی، خیام و نظامی مورد اقبال مردم بوده است. اما رپرتوار ویژه خیام خوانی در موسیقی بوشهر که به آن «خیامی» میگویند تحقیقاً در دیگر موسیقی نواحی ایران رایج نیست.
آژانس خبری هنر . [ ۷ دی ۸۵ ] 
محسن شریفیان و تمرین با گروه ۲۵ نفره در خارک
شریفیان هم اکنون در حال تمرین با گروه لیان برای حضور در جشنواره موسیقی فجر است .
شریفیان روز پنج شنبه به خبرگزاری هنر گفت :من هم اکنون در جزیره خارک می باشم و با گروه 25 نفره لیان درحال تمرین هستم
وی ادامه داد:ما قراراست در جشنواره موسیقی فجر اجرا داشته باشیم
محسن شریفیان(زاده ۱۳۵۴ در بندر بوشهر) خواننده، نوازنده، آهنگساز و پژوهشگر موسیقی ایرانی است.او دارای لیسانس علوم اجتماعی با گرایش پژوهشگری اجتماعی میباشد.وی نوازندگی سازهای موسیقی بوشهر را با ساز نیانبان و نیجفتی از سال ۱۳۷۱ شروع نمود و در سال ۱۳۷۲ با تشکیل گروه موسیقی لیان فعالیت حرفهای خود را آغاز کرد. شریفیان از سال ۱۳۷۴ با چاپ اولین مقاله خود در هفته نامه آینه جنوب پژوهش در موسیقی جنوب کشور را آغاز نمودهاست.